“De grootste goede zaken overkomen ons middels de waanzin, die ons door een goddelijk gif verleend is.”

Plato, Phaedo

Nog nooit was religie zozeer verbannen uit ons maatschappelijk leven, nog nooit voorheen ook zoveel verlangen naar zingeving, diepgang, houvast, hoop, verwachting …

Hoezeer ook in onze wetenschappelijke tijd het woord geloof verdacht is gemaakt, geloven wij toch meer dan de helft van de tijd wat anderen ons zeggen, wat we voor onze ogen zien, wat de media ons vertellen, wat we in boeken lezen … of wat het lot met ons voorheeft. Meestal geloven we het maar ècht, wanneer het al te laat is. Maar is datgene wat we geloven dan zo verkeerd? Is er in geloven dan ook geen weten?

Maar we kunnen mystieke ervaringen niet louter en alleen beperken tot religie. Zo vertoont de psychotische waan zekere overeenkomsten met datgene waarover mystici in hun teksten getuigen. In mystieke ervaringen voelen mensen zich onlosmakend verbonden met het universum, met een groter geheel, dat ze, naar de woorden van Sören Kierkegaard, met vrezen en beven tegemoet treden. Is het de stem die Mozes aanhoorde op de berg Sinaï? Een stem uit ons binnenste die niettegenstaande van buiten komt. “Je est un Autre”, dichtte Arthur Rimbaud. De stem van de Ander in onze lichamelijke pijn of genot, de stem van moeder of vader zaliger, de stem van het volk, de stem van onze zwijgende poes, de stem van zij die ons liefhebben? In de Vlaamse geschiedenis van onze rijke christelijke, mystieke traditie, bij Ruusbroeck, Hadewijch, Beatrijs van Nazareth en zovele anderen treffen we getuigenissen aan van eenzelfde ervaring van leegte èn van verlangen naar geborgenheid.

We weten van onze schizofrene medemensen dat ook zij welbepaalde stemmen horen, zich in diepe eenzaamheid toegesproken voelen. Of is het uitgerekend deze ervaring die eenzaam maakt, want nauwelijks communiceerbaar, nauwelijks in woorden te vatten of uit te spreken. Iets wat zich uitstrekt voorbij de taal.

Wanneer mystiek een verlangen is naar eenheid, naar het herwinnen van wat ooit verloren is gegaan, misschien kunnen we deze scheppende scheiding dan opnieuw doorleven in de artistieke creatie. In de joodse mystiek schept God de wereld door zich terug te trekken in zichzelf. Een mens creëert immers ook vooral in momenten van begenadigde, grote eenzaamheid. Laat ons dit moment tot beeldende uitdrukking brengen. Laat ons deze eenzaamheid doen weerklinken uit de kunst van mensen die deze stemmen lijfelijk aanhoren.

Laten we luisteren naar het oorverdovende zwijgen van deze stemmen. En laat ons gaan doorheen dit dal, om terug een weg te vinden naar boven. Misschien is kunst dan wel een vorm van magische mystiek die de oorspronkelijke eenheid wil herscheppen. Er broeit een verborgen energie in ons die kan worden wakker geschud en een bijdrage kan leveren aan de mensheid. Dit is wat in het proces van artistiek visualiseren gebeurt. In de vrijheid van onze verbeeldingskracht proeven we wellicht iets van de verloren eenheid.

— Joannes Késenne

Locatie
Klooster Regina Mundi
hoek: Grote Straat & Steeneikstraat 3600 Genk
3600 Genk

Organisatie
Artisit
www.artisit.be