ENGLISH

Eleen Deprez — A fish, whale or dolphin

Eleen Deprez — My visit to the estate

Eleen Deprez — On collaboration, the studio and visual material

------------------

DUTCH

Eleen Deprez — Een vis, walvis of dolfijn

Eleen Deprez — Mijn bezoek aan het landgoed

Eleen Deprez — Huisbezoek

Eleen Deprez — Over samenwerken, het atelier en beeldmateriaal

------------------

Een vis, walvis of dolfijn.

Wanneer ik mijn ogen sluit en mijmerend nadenk over Petje, mijn grootvader, dan zie ik in vage lijnen een bad staan in de kelder. Van het huis waar ik ’s zomers steeds enkele weken vakantie doorbracht, blijft in mijn geheugen enkel dat bruine bad staan. Een geelgroen kamerscherm scheidt de wit geschilderde ruimte van een houtateliertje met werkbank verderop. Petje schaaft of timmert hout. Maar helderder dan zijn gezicht of handen, of het ronddobberende badspeelgoed, gedetailleerder dan mijn kleren die over een stoel hangen, herinner ik me een marineblauwe thermometer: een vis, walvis of dolfijn. Met twee zuignapjes plakte het hogerop vast aan het tegelwerk. Wanneer het tijd was voor een bad werd het even in het water gedoopt om te voorkomen dat mijn gladde kinderbillen zouden verbranden. Het kwik werd afgelezen tussen de staartvin en de vrolijk lachende snuit en nadien plakte Bebonne het meetinstrument terug. Ik weet niet meer of ze daarvoor eerst likte aan de zuignappen. Of ze een leesbril nodig had. Of ze geknield naast het bad bleef zitten. Of het ochtend, avond of middag was, of ik vuil was, of we vaak naar het strand gingen, of de Meli. Ik weet nog dat die thermometer daar hing. Rechtzittend in bad, de handen geklemd rond een badeend of badboot reikte ik, gefascineerd, steeds hoger. Het kwik liep langs blauwe en rode cijfertjes omhoog. Stof en water waren opgespaard in de tegelvoegen onder de zuignapjes en in de oogjes van het beest.
Deze herinnering is niets meer dan dat. Net zoals andere herinneringen niet meer zijn dan duffe omlijning met, centraal, een in detail uitgewerkt iets: een blauwe thermometer, een strikje crêpepapier rond de eerste fiets, de gebogen ringvinger van een tante, handjes rond de spijlen van een kinderbed, een klein speelgoedautootje , een drietal seconden film, fluisterende lippen, een bankje,…
En zo lijken de werken uit L’encyclopédie des Autres ook. Zoekgeraakte herinneringen, opgevangen door Reniere&Depla. Het individu is echter zoek. Deze beeldencluster draagt geen persoonlijkheid met zich mee, geen eigenheid. Een fictief personage staat centraal. Deze Encyclopédie draagt de herinnering van een ander, diens leven, diens bezieling en spullen. Die ander is mij echter onbekend. En toch pruttelt er ongewild en plots een verhaal op, een duiding van sfeer, van gebeurtenis.
Een okapi staat passief doch onbeweeglijk strak voor zich uit te staren in een huiskamer. Hij weigert de living van tante te verlaten. De kinderen lokten het circusbeest in huis met twee wortels en wat frisse sla. Eerder die dag was het dier uitgebroken uit zijn kooi. De politie, zoo-opzichters en dierenbescherming komen erbij. Ook zij slagen er niet in het beest, dat af en toe knabbelt van de kerstroos, buiten te krijgen. Uiteindelijk wordt, na een kleine dosis slaapmiddel, het dier op een berrie naar buiten gedragen.
Deze invulling of lezing is onopzettelijk en misschien zelf ongewenst, maar dwangmatig. Net zoals herinneringen die in sluimerstand staan, maar plots ongevraagd, onverklaarbaar kunnen opdoemen en zo ons denken benevelen met weemoed, nostalgie of melancholie. Het geheugen en de herinnering kennen vele beschrijvingen, maar ontegensprekelijk worden zij door velen grillig of ronduit onbetrouwbaar genoemd. Noch maat, orde of rechtlijnigheid kunnen wij, of wetenschappers vinden in de warboel van onze herinneringen. Een kleurige, bonte, ongelijksoortige verzameling van wat ooit gebeurde. De werking van het geheugen, hoewel reeds uitgebreid bestudeerd in de wetenschap, gelijkt mij nog steeds het meest op een avondje bingo. Het heeft immers weinig te maken met opslagcapaciteit, ram, giga of byte. Niets met ginseng, hippocampus, limbisch systeem of trauma. Maar meer met met een grote loterij, een tombola. Misschien heeft dit gezicht, deze dag, dit moment wel een winnend cijfer.
Ik kijk naar het schilderij met het meisje met het luie oog. Ik noem haar Charlotte, want ze doet me denken aan iemand met wie ik in de klas zat. Het is niet echt een lui oog, eerder starend hautain. Doorgezakt op haar stoel.
In de woonkamer van ons zijn, ons wezen, onze hersenen bevindt zich achter een kamerscherm het geheugen, zo beeld ik het mij toch in. Rond zes magere spijlen donkerbruin hout spande ooit, in zorgvuldige golfjes geplooid, een fijn wit stofje. Robuust, doch onstevig scheidt het de ruimte in twee delen: wat is en wat was.
Achter dat kamerscherm stapel ik op wat gebeurde: hoe iets klonk, hoe iets rook en wat gezien werd. Er is geen rangorde, netheid of norm. Als de kasten van Kennis en Ervaring te vol zijn, smijt het overige zich achter het schut. Wat niet te categoriseren valt krijgt geen aparte afdeling maar bestoft achterin, onderin, tussenin.
In L’encyclopédie des Autres gebeurt echter meer dan het ophalen van enkele nostalgische momenten. Waar de herinnering ons plots grillig sluimerend overvalt, wordt deze door Reniere&Depla opgespannen, gevangen, tentoon gespreid en zodoende, zij het voor even, bewaard. Kijkend naar het werk word ik in beslag genomen door een plots opkomend gevoel van herkenning. Ik zou kunnen spreken over een sublieme ervaring, een gewaarwording van de werking van mijn geheugen. Er is iets onverklaarbaar bekends aan deze beelden. Dit zijn mijn herinneringen niet, en toch gelijken ze zo.
Wie is die andere, wiens leven op schijnbaar georganiseerde wijze werd gecatalogeerd? Dit is geen encyclopedie, maar eerder een bloemlezing uit mogelijke herinneringen. En toch dragen deze schilderijen een sfeer van herkenning met zich mee. Reniere&Depla bieden geen persoonlijke herinneringen; veeleer een ontluisterende inkijk op de werking van het geheugen, op de grilligheid van haar werking. Eigenlijk gaat het niet over die ander, over de schoonheid van de herinnering, maar toch ziet het er zo uit.
Ik kijk, zuchtend naar verwoording. Het geheugen laat ons achter en waar woorden, althans de mijne, niet komen; daar en daarover schilderen Reniere&Depla.

— Eleen Deprez in Reniere&Depla 2005-2009